:: 
&
:: Polish poetry :: kontakt
Wersja do druku
Dream Life and Real Life
by Olive Schreiner
Kopjes – In the karoo, are hillocks of stones, that rise up singly or in
clusters, here and there; presenting sometimes the fantastic appearance of
old ruined castles or giant graves, the work of human hands.
Kraal – A sheepfold.
Krantz – A precipice.
Sluit – A deep fissure, generally dry, in which the superfluous torrents of
water are carried from the karoo plains after thunderstorms.
Little Jannita sat alone beside a milk-bush. Before her and behind her
stretched the plain, covered with red sand and thorny karoo bushes; and
here and there a milk-bush, looking like a bundle of pale green rods tied
together. Not a tree was to be seen anywhere, except on the banks of the
river, and that was far away, and the sun beat on her head. Round her fed
the Angora goats she was herding; pretty things, especially the little
ones, with white silky curls that touched the ground. But Jannita sat
crying. If an angel should gather up in his cup all the tears that have
been shed, I think the bitterest would be those of children.
By and by she was so tired, and the sun was so hot, she laid her head
against the milk-bush, and dropped asleep.
She dreamed a beautiful dream. She thought that when she went back to the
farmhouse in the evening, the walls were covered with vines and roses, and
the kraals were not made of red stone, but of lilac trees full of blossom.
And the fat old Boer smiled at her; and the stick he held across the door,
for the goats to jump over, was a lily rod with seven blossoms at the end.
When she went to the house her mistress gave her a whole roaster-cake for
her supper, and the mistress's daughter had stuck a rose in the cake; and
her mistress's son-in-law said, "Thank you!" when she pulled off his boots,
and did not kick her.
It was a beautiful dream.
While she lay thus dreaming, one of the little kids came and licked her on
her cheek, because of the salt from her dried-up tears. And in her dream
she was not a poor indentured child any more, living with Boers. It was
her father who kissed her. He said he had only been asleep--that day when
he lay down under the thorn-bush; he had not really died. He felt her
hair, and said it was grown long and silky, and he said they would go back
to Denmark now. He asked her why her feet were bare, and what the marks on
her back were. Then he put her head on his shoulder, and picked her up,
and carried her away, away! She laughed--she could feel her face against
his brown beard. His arms were so strong.
As she lay there dreaming, with the ants running over her naked feet, and
with her brown curls lying in the sand, a Hottentot came up to her. He was
dressed in ragged yellow trousers, and a dirty shirt, and torn jacket. He
had a red handkerchief round his head, and a felt hat above that. His nose
was flat, his eyes like slits, and the wool on his head was gathered into
little round balls. He came to the milk-bush, and looked at the little
girl lying in the hot sun. Then he walked off, and caught one of the
fattest little Angora goats, and held its mouth fast, as he stuck it under
his arm. He looked back to see that she was still sleeping, and jumped down
into one of the sluits. He walked down the bed of the sluit a little way
and came to an overhanging bank, under which, sitting on the red sand, were
two men. One was a tiny, ragged, old bushman, four feet high; the other
was an English navvy, in a dark blue blouse. They cut the kid's throat
with the navvy's long knife, and covered up the blood with sand, and buried
the entrails and skin. Then they talked, and quarrelled a little; and then
they talked quietly again.
The Hottentot man put a leg of the kid under his coat and left the rest of
the meat for the two in the sluit, and walked away.
When little Jannita awoke it was almost sunset. She sat up very
frightened, but her goats were all about her. She began to drive them
home. "I do not think there are any lost," she said.
Dirk, the Hottentot, had brought his flock home already, and stood at the
kraal door with his ragged yellow trousers. The fat old Boer put his stick
across the door, and let Jannita's goats jump over, one by one. He counted
them. When the last jumped over: "Have you been to sleep today?" he said;
"there is one missing."
Then little Jannita knew what was coming, and she said, in a low voice,
"No." And then she felt in her heart that deadly sickness that you feel
when you tell a lie; and again she said, "Yes."
"Do you think you will have any supper this evening?" said the Boer.
"No," said Jannita.
"What do you think you will have?"
"I don't know," said Jannita.
"Give me your whip," said the Boer to Dirk, the Hottentot.
...
The moon was all but full that night. Oh, but its light was beautiful!
The little girl crept to the door of the outhouse where she slept, and
looked at it. When you are hungry, and very, very sore, you do not cry.
She leaned her chin on one hand, and looked, with her great dove's eyes--
the other hand was cut open, so she wrapped it in her pinafore. She looked
across the plain at the sand and the low karoo-bushes, with the moonlight
on them.
Presently, there came slowly, from far away, a wild springbuck. It came
close to the house, and stood looking at it in wonder, while the moonlight
glinted on its horns, and in its great eyes. It stood wondering at the red
brick walls, and the girl watched it. Then, suddenly, as if it scorned it
all, it curved its beautiful back and turned; and away it fled over the
bushes and sand, like a sheeny streak of white lightning. She stood up to
watch it. So free, so free! Away, away! She watched, till she could see
it no more on the wide plain.
Her heart swelled, larger, larger, larger: she uttered a low cry; and
without waiting, pausing, thinking, she followed on its track. Away, away,
away! "I--I also!" she said, "I--I also!"
When at last her legs began to tremble under her, and she stopped to
breathe, the house was a speck behind her. She dropped on the earth, and
held her panting sides.
She began to think now.
If she stayed on the plain they would trace her footsteps in the morning
and catch her; but if she waded in the water in the bed of the river they
would not be able to find her footmarks; and she would hide, there where
the rocks and the kopjes were.
So she stood up and walked towards the river. The water in the river was
low; just a line of silver in the broad bed of sand, here and there
broadening into a pool. She stepped into it, and bathed her feet in the
delicious cold water. Up and up the stream she walked, where it rattled
over the pebbles, and past where the farmhouse lay; and where the rocks
were large she leaped from one to the other. The night wind in her face
made her strong--she laughed. She had never felt such night wind before.
So the night smells to the wild bucks, because they are free! A free thing
feels as a chained thing never can.
At last she came to a place where the willows grew on each side of the
river, and trailed their long branches on the sandy bed. She could not
tell why, she could not tell the reason, but a feeling of fear came over
her.
On the left bank rose a chain of kopjes and a precipice of rocks. Between
the precipice and the river bank there was a narrow path covered by the
fragments of fallen rock. And upon the summit of the precipice a kippersol
tree grew, whose palm-like leaves were clearly cut out against the night
sky. The rocks cast a deep shadow, and the willow trees, on either side of
the river. She paused, looked up and about her, and then ran on, fearful.
"What was I afraid of? How foolish I have been!" she said, when she came
to a place where the trees were not so close together. And she stood still
and looked back and shivered.
At last her steps grew wearier and wearier. She was very sleepy now, she
could scarcely lift her feet. She stepped out of the river-bed. She only
saw that the rocks about her were wild, as though many little kopjes had
been broken up and strewn upon the ground, lay down at the foot of an aloe,
and fell asleep.
...
But, in the morning, she saw what a glorious place it was. The rocks were
piled on one another, and tossed this way and that. Prickly pears grew
among them, and there were no less than six kippersol trees scattered here
and there among the broken kopjes. In the rocks there were hundreds of
homes for the conies, and from the crevices wild asparagus hung down. She
ran to the river, bathed in the clear cold water, and tossed it over her
head. She sang aloud. All the songs she knew were sad, so she could not
sing them now, she was glad, she was so free; but she sang the notes
without the words, as the cock-o-veets do. Singing and jumping all the
way, she went back, and took a sharp stone, and cut at the root of a
kippersol, and got out a large piece, as long as her arm, and sat to chew
it. Two conies came out on the rock above her head and peeped at her. She
held them out a piece, but they did not want it, and ran away.
It was very delicious to her. Kippersol is like raw quince, when it is
very green; but she liked it. When good food is thrown at you by other
people, strange to say, it is very bitter; but whatever you find yourself
is sweet!
When she had finished she dug out another piece, and went to look for a
pantry to put it in. At the top of a heap of rocks up which she clambered
she found that some large stones stood apart but met at the top, making a
room.
"Oh, this is my little home!" she said.
At the top and all round it was closed, only in the front it was open.
There was a beautiful shelf in the wall for the kippersol, and she
scrambled down again. She brought a great bunch of prickly pear, and stuck
it in a crevice before the door, and hung wild asparagus over it, till it
looked as though it grew there. No one could see that there was a room
there, for she left only a tiny opening, and hung a branch of feathery
asparagus over it. Then she crept in to see how it looked. There was a
glorious soft green light. Then she went out and picked some of those
purple little ground flowers--you know them--those that keep their faces
close to the ground, but when you turn them up and look at them they are
deep blue eyes looking into yours! She took them with a little earth, and
put them in the crevices between the rocks; and so the room was quite
furnished. Afterwards she went down to the river and brought her arms full
of willow, and made a lovely bed; and, because the weather was very hot,
she lay down to rest upon it.
She went to sleep soon, and slept long, for she was very weak. Late in the
afternoon she was awakened by a few cold drops falling on her face. She
sat up. A great and fierce thunderstorm had been raging, and a few of the
cool drops had fallen through the crevice in the rocks. She pushed the
asparagus branch aside, and looked out, with her little hands folded about
her knees. She heard the thunder rolling, and saw the red torrents rush
among the stones on their way to the river. She heard the roar of the
river as it now rolled, angry and red, bearing away stumps and trees on its
muddy water. She listened and smiled, and pressed closer to the rock that
took care of her. She pressed the palm of her hand against it. When you
have no one to love you, you love the dumb things very much. When the sun
set, it cleared up. Then the little girl ate some kippersol, and lay down
again to sleep. She thought there was nothing so nice as to sleep. When
one has had no food but kippersol juice for two days, one doesn't feel
strong.
"It is so nice here," she thought as she went to sleep, "I will stay here
always."
Afterwards the moon rose. The sky was very clear now, there was not a
cloud anywhere; and the moon shone in through the bushes in the door, and
made a lattice-work of light on her face. She was dreaming a beautiful
dream. The loveliest dreams of all are dreamed when you are hungry. She
thought she was walking in a beautiful place, holding her father's hand,
and they both had crowns on their heads, crowns of wild asparagus. The
people whom they passed smiled and kissed her; some gave her flowers, and
some gave her food, and the sunlight was everywhere. She dreamed the same
dream over and over, and it grew more and more beautiful; till, suddenly,
it seemed as though she were standing quite alone. She looked up: on one
side of her was the high precipice, on the other was the river, with the
willow trees, drooping their branches into the water; and the moonlight was
over all. Up, against the night sky the pointed leaves of the kippersol
trees were clearly marked, and the rocks and the willow trees cast dark
shadows.
In her sleep she shivered, and half awoke.
"Ah, I am not there, I am here," she said; and she crept closer to the
rock, and kissed it, and went to sleep again.
It must have been about three o'clock, for the moon had begun to sink
towards the western sky, when she woke, with a violent start. She sat up,
and pressed her hand against her heart.
"What can it be? A cony must surely have run across my feet and frightened
me!" she said, and she turned to lie down again; but soon she sat up.
Outside, there was the distinct sound of thorns crackling in a fire.
She crept to the door and made an opening in the branches with her fingers.
A large fire was blazing in the shadow, at the foot of the rocks. A little
Bushman sat over some burning coals that had been raked from it, cooking
meat. Stretched on the ground was an Englishman, dressed in a blouse, and
with a heavy, sullen face. On the stone beside him was Dirk, the
Hottentot, sharpening a bowie knife.
She held her breath. Not a cony in all the rocks was so still.
"They can never find me here," she said; and she knelt, and listened to
every word they said. She could hear it all.
"You may have all the money," said the Bushman; "but I want the cask of
brandy. I will set the roof alight in six places, for a Dutchman burnt my
mother once alive in a hut, with three children."
"You are sure there is no one else on the farm?" said the navvy.
"No, I have told you till I am tired," said Dirk; "The two Kaffirs have
gone with the son to town; and the maids have gone to a dance; there is
only the old man and the two women left."
"But suppose," said the navvy, "he should have the gun at his bedside, and
loaded!"
"He never has," said Dirk; "it hangs in the passage, and the cartridges
too. He never thought when he bought it what work it was for! I only wish
the little white girl was there still," said Dirk; "but she is drowned. We
traced her footmarks to the great pool that has no bottom."
She listened to every word, and they talked on.
Afterwards, the little Bushman, who crouched over the fire, sat up
suddenly, listening.
"Ha! what is that?" he said.
A Bushman is like a dog: his ear is so fine he knows a jackal's tread from
a wild dog's.
"I heard nothing," said the navvy.
"I heard," said the Hottentot; "but it was only a cony on the rocks."
"No cony, no cony," said the Bushman; "see, what is that there moving in
the shade round the point?"
"Nothing, you idiot!" said the navvy. "Finish your meat; we must start
now."
There were two roads to the homestead. One went along the open plain, and
was by far the shortest; but you might be seen half a mile off. The other
ran along the river bank, where there were rocks, and holes, and willow
trees to hide among. And all down the river bank ran a little figure.
The river was swollen by the storm full to its banks, and the willow trees
dipped their half-drowned branches into its water. Wherever there was a
gap between them, you could see it flow, red and muddy, with the stumps
upon it. But the little figure ran on and on; never looking, never
thinking; panting, panting! There, where the rocks were the thickest;
there, where on the open space the moonlight shone; there, where the
prickly pears were tangled, and the rocks cast shadows, on it ran; the
little hands clinched, the little heart beating, the eyes fixed always
ahead.
It was not far to run now. Only the narrow path between the high rocks and
the river.
At last she came to the end of it, and stood for an instant. Before her
lay the plain, and the red farmhouse, so near, that if persons had been
walking there you might have seen them in the moonlight. She clasped her
hands. "Yes, I will tell them, I will tell them!" she said; "I am almost
there!" She ran forward again, then hesitated. She shaded her eyes from
the moonlight, and looked. Between her and the farmhouse there were three
figures moving over the low bushes.
In the sheeny moonlight you could see how they moved on, slowly and
furtively; the short one, and the one in light clothes, and the one in
dark.
"I cannot help them now!" she cried, and sank down on the ground, with her
little hands clasped before her.
...
"Awake, awake!" said the farmer's wife; "I hear a strange noise; something
calling, calling, calling!"
The man rose, and went to the window.
"I hear it also," he said; "surely some jackal's at the sheep. I will load
my gun and go and see."
"It sounds to me like the cry of no jackal," said the woman; and when he
was gone she woke her daughter.
"Come, let us go and make a fire, I can sleep no more," she said; "I have
heard a strange thing tonight. Your father said it was a jackal's cry, but
no jackal cries so. It was a child's voice, and it cried, 'Master, master,
wake!'"
The women looked at each other; then they went to the kitchen, and made a
great fire; and they sang psalms all the while.
At last the man came back; and they asked him, "What have you seen?"
"Nothing," he said, "but the sheep asleep in their kraals, and the
moonlight on the walls. And yet, it did seem to me," he added, "that far
away near the krantz by the river, I saw three figures moving. And
afterwards--it might have been fancy--I thought I heard the cry again; but
since that, all has been still there."
...
Next day a navvy had returned to the railway works.
"Where have you been so long?" his comrades asked.
"He keeps looking over his shoulder," said one, "as though he thought he
should see something there."
"When he drank his grog today," said another, "he let it fall, and looked
round."
Next day, a small old Bushman, and a Hottentot, in ragged yellow trousers,
were at a wayside canteen. When the Bushman had had brandy, he began to
tell how something (he did not say whether it was man, woman, or child) had
lifted up its hands and cried for mercy; had kissed a white man's hands,
and cried to him to help it. Then the Hottentot took the Bushman by the
throat, and dragged him out.
Next night, the moon rose up, and mounted the quiet sky. She was full now,
and looked in at the little home; at the purple flowers stuck about the
room, and the kippersol on the shelf. Her light fell on the willow trees,
and on the high rocks, and on a little new-made heap of earth and round
stones. Three men knew what was under it; and no one else ever will.
Życie na jawie i we śnie Olive Schreiner
Kopjes – W karoo to kamienne pagórki wznoszące się pojedynczo lub też tu i ówdzie w skupiskach; swym kształtem przypominają one czasem ruiny starych zamków lub ogromnych mogił, dzieła rąk ludzkich.
Kraal – Owczarnia.
Krantz – Urwisko.
Sluit – Głęboka szczelina, często sucha, którą nadmiar wód z potoków odpływa z równin karoo po burzy.
Mała Jannita siedziała samotnie pod krzewem wilczomlecza. Przed nią jak i za nią rozciągała się równina pokryta czerwonym piaskiem i ciernistymi krzakami karoo; gdzieniegdzie tylko sterczał wilczomlecz, wyglądający jak kłąb bladozielonych patyków związanych razem. W zasięgu wzroku nie widać było żadnego drzewa, no chyba że nad brzegiem rzeki, ale to daleko, a skwar lał się z nieba na głowę. Wokół dziewczyny pasły się kozy Angora, których pilnowała; ładne stworzenia, a zwłaszcza małe z jedwabnymi lokami aż do samej ziemi. Ale Jannita siedziała płacząc. Jeśli anioł zebrać mógłby w kielichu wszystkie łzy wypłakane, najbardziej gorzkie byłyby chyba te pochodzące z oczu dzieci.
Z każdą chwilą była coraz bardziej zmęczona, a słońce było tak gorące. Oparła głowę o krzew wilczomlecza i zasnęła.
Miała piękny sen. Śniło jej się, że gdy wróciła do chaty wieczorem, ściany pokryte były różami i latoroślami, a kraale nie były wykonane z czerwonego kamienia, ale z drzew bzu pełnych kwiecia. A gruby stary Bur uśmiechnął się do niej; a kij, który trzymał w poprzek drzwi, aby kozy nad nim skakały był łodygą lilii z siedmioma kwiatami na końcu. Kiedy weszła do domu, pani dała jej całe ciasto na kolację, a córka pani wsadziła w to ciasto różę; a syn pani powiedział „Dziękuję”, kiedy ściągnęła mu kalosze, i nie kopnął jej.
To był piękny sen.
Kiedy leżała tak śniąc, jedno z małych koźląt podeszło i polizało ją po policzku, gdyż ten słony był od zaschniętych na nim łez. W swym śnie nie była już dłużej biednym dzieckiem na służbie u bogatej rodziny Burów. To jej ojciec ją pocałował. Powiedział że spał tylko – owego dnia kiedy leżał pod ciernistym krzewem tak naprawdę nie umarł. Dotknął jej włosów i powiedział, że urosły i stały się jedwabiste. Powiedział jeszcze, że teraz wrócą do Danii. Spytał dlaczego ma bose stopy i skąd się wzięły znaki na jej palcach. Poczym położył jej głowę na swoim ramieniu, podniósł ją i zabrał daleko, daleko. Śmiała się – czuła jak dotyka twarzą jego brunatnej brody. Jego ramiona były takie mocne.
Kiedy tak spała, a mrówki biegały po jej nagich stopach i brązowych lokach leżących na piasku, podszedł do niej Hottentot. Odziany był w podarte żółte spodnie, brudną koszulę i poszarpaną marynarkę. Wokół głowy zawiązaną miał czerwoną chustę, a na nią nałożony filcowy kapelusz. Nos miał płaski, oczy jak szpary, a wełna na jego głowie zebrała się w kulki. Podszedł do wilczomlecza i spojrzał na dziewczynkę leżącą w gorącym słońcu. Poczym odszedł i chwycił jedną z najdorodniejszych kóz; przytrzymując jej pyszczek, włożył ją sobie pod ramię. Obejrzał się, by zobaczyć czy dziewczyna jeszcze śpi, i wskoczył w jeden ze sluitów. Szedł dnem tego sluitu przez chwilę, aż dotarł do wysuniętego brzegu pod którym, na czerwonym piasku siedziało dwóch mężczyzn.
Jeden z nich był to drobny stary Buszmen w łachmanach, sto dwadzieścia centymetrów wzrostu. Drugi to angielski marynarz w ciemnoniebieskiej bluzie. Przecięli gardło koźlęcia długim marynarskim nożem, przykryli krew piaskiem, a skórę i wnętrzności pochowali w ziemi. Poczym rozmawiali, kłócąc się nieco. Po chwili znów zaczęli mówić spokojnie.
Hottentot włożył jedna nogę koźlęcia pod płaszcz i, zostawiając resztę mięsa dwóm mężczyznom w sluicie, odszedł.
Kiedy się Jannita obudziła, był już niemal zmierzch. Usiadła przerażona, ale jej kozy były dokoła niej. Zaczęła zaganiać je do domu.
– Chyba żadna się nie straciła – powiedziała.
Dirk, ów Hottentot, zaprowadził już swoje stado do domu i stał teraz przed drzwiami kraala w swych podartych żółtych spodniach. Gruby stary Bur włożył patyk w poprzek drzwi, aby kozy Jannity mogły jedna po drugiej przezeń przeskoczyć. Liczył je.
– Spałaś dziś? – spytał, kiedy ostatnia z nich przeskoczyła. – Jendej brakuje.
Mała Jannita wiedział już co się święci, rzekła więc ściszonym głosem.
– Nie.
I wtedy poczuła w sercu te potworne mdłości, jakie czuje się kłamiąc, poczym odpowiedziała ponownie:
– Tak.
– Myślisz, że dostaniesz dziś kolację? – odrzekł Bur.
– Nie – rzekła Jannita.
– A co myślisz, że dostaniesz?
– Nie wiem – odrzekła Jannita.
– Daj mi swój pejcz – rzekł Bur do Dirka, Hottentota.
...
Księżyc daleki był od pełni tej nocy. Ale jakże piękny był jego blask!
Dziewczynka doczołgała się do wejścia przybudówki, w której spała, i spojrzała na drzwi. Kiedy doskwiera głód i ból, nie ma miejsca na płacz. Oparła podbródek o rękę i popatrzyła wielkimi gołębimi oczyma – drugą rękę miała rozciętą, toteż zawinęła ją w fartuch. Spojrzała ku piaskom na równinie i niskim krzakom karoo oświetlonym księżycową poświatą.
Wtedy to wolnym krokiem przybyła z oddali dzika gazela. Podeszła blisko pod dom i przystanęła patrząc nań w zadziwieniu, podczas gdy jej oczy i poroże mieniły się w blasku księżyca. Stała wpatrując się zdziwiona na mury z czerwonej cegły, a dziewczyna obserwowała ją. Wtem nagle jakby gardząc tym wszystkim, zgięła swój piękny grzbiet i odwróciła się, poczym odgalopowała przez krzaki i piaski niczym lśniąca smuga białej błyskawicy. Jannita podniosła się, aby popatrzeć na gazelę. Taka swobodna, taka swobodna! Daleko, daleko! Patrzyła tak długo, aż zwierzę znikło jej z oczu na rozległej równinie.
Jej serce wzbierało coraz bardziej i bardziej i bardziej, aż zapłakała cicho i nie czekając, nie namyślając się, podążyła śladem gazeli. Daleko, daleko, daleko!
– Ja... ja też – wykrztusiła – ja... ja też!
Kiedy nogi zaczęły się pod nią w końcu uginać i kiedy przystanęła, by złapać oddech, dom był już tylko małą kropka w oddali. Upadła na ziemie, trzymając się za zdyszane boki.
Teraz zaczęła myśleć.
Jeśli zostanie na równinie, wyśledzą ją rano po śladach i złapią, ale jeśli brnąć będzie przez wodę w korycie rzeki, nie znajdą jej śladów i będzie się mogła schować między skałami i kopjes.
Podniosła się więc i zwróciła swe kroki w kierunku rzeki. Woda w rzece była płytka, srebrne pasemko zaledwie w rozległym piaszczystym korycie, tu i ówdzie zmieniające się w staw. Weszła do rzeki i skąpała stopy w cudnej i chłodnej wodzie. Szła w górę strumienia, który szumiał wokół otoczaków, mijając zagrodę. Tam gdzie kamienie były duże, skakała z jednego na drugi. Wiatr nocny, smagając ją po twarzy, dodawał jej sił – śmiała się. Nigdy wcześniej nie czuła takiego wiatru nocnego. Tak noc pachnie dzikim gazelom, bo są wolne! Wolne stworzenie czuje, tak jak zniewolone nigdy czuć nie może.
Dotarła wreszcie do miejsca, gdzie wierzby rosły po obu stronach rzeki, wlokąc swe długie gałęzie po piaszczystym korycie. Nie wiedziała czemu, nie wiedziała, co było powodem, ale zaczęła się bać.
Na lewym brzegu wyrastał łańcuch kopjes i skalne urwisko. Między urwiskiem a rzeką wiodła wąska ścieżka pokryta kamieniami, które odpadły od skał. Na szczycie urwiska zaś rosło drzewo kippersol, którego palmiaste liście odcinały się wyraźnie na tle nocnego nieba. Skały jak i wierzby rzucały głęboki cień po obu stronach rzeki. Zatrzymała się na chwilę, rozejrzał wokoło, po czym zerwała się biegiem przed siebie, przerażona.
– Czego się przestraszyłam? Ale ja głupia! – powiedziała, kiedy dotarła do miejsca gdzie drzewa nie rosły już tak blisko siebie. Stała nieruchomo i drżąc patrzyła za siebe.
Odczuwała coraz większe zmęczenie w nogach. Była śpiąca, ledwie mogła unosić stopy. Wyszła z koryta rzeki. Widziała tylko dzikie skały wokół siebie, jakby wiele małych kopjes pokruszyło się i rozsypało po ziemi. Położyła się pod aloesem i zasnęła.
...
Rankiem jednak, zobaczyła jak piękne było to miejsce. Skały piętrzyły się jedna na drugiej, porozrzucane to tu to tam. Pomiędzy nimi rosły opuncje i było tam też nie mniej niż sześć drzew kippersol rozsianych tu i tam między pokruszonymi kopjes. W skałach widać było setki króliczych domostw, a ze szczelin zwisały pędy dzikich szparagów. Podbiegła do rzeki, wykąpała się w czystej zimnej wodzie i przerzuciła ją sobie nad głową. Śpiewała na głos. Wszystkie piosenki które znała były smutne, więc nie mogła ich teraz śpiewać. Była szczęśliwa że jest wolna. Śpiewała jednak melodię bez słów, tak jak czynią to dzierzbiki. Tańcząc i śpiewając całą drogę, wróciła się i podniosła ostry kamień, poczym zabrała się do cięcia korzenia drzewa kippersol. Odcięła gruby kawałek, długi jak jej ramie; usiadła i zaczęła obgryzać. Dwa króliki wyszły ze skały i podglądały ją. Dała im kawałek, ale nie chciały i uciekły.
Korzeń smakował jej bardzo. Kippersol przypomina surową pigwę, kiedy jest bardzo zielona, ale Jannicie smakował. Kiedy dostaje się jedzenie od innych, jest ono, dziwnym trafem, bardzo gorzkie, ale cokolwiek znajdzie się samemu, to jest słodkie.
Kiedy skończyła, wykopała następny kawałek, o poszła poszukać spiżarni, aby go tam schować. Na szczycie zwału skał na który się wdrapała, znalazła duże głazy odsunięte od siebie, ale stykające się wierzchołkami, tworząc w ten sposób pomieszczenie.
– O, to bęzie mój domek! – powiedziała.
Był zamknięty od góry i dookoła, tylko od frontu otwarty. W ścianie znajdowała się piękna półka na kippersol. Zeszła ostrożnie z powrotem na dół. Przyniosła wielki pęk opuncji i wetknęła go w szczelinę u samych drzwi poczym zawiesiła nad nimi dzikie szparagi, tak że wyglądały tak jak gdyby naprawdę tam rosły. Nie sposób było dotrzeć, iż wewnątrz znajdowało się pomieszczenie, zostawiła bowiem tylko niewielka szparę, którą zakryła wieszając pierzastą gałąź szparagu. Wczołgała się potem do środka, żeby zobaczyć jak wygląda jej nowe mieszkanie. Do wewnątrz wpadało wspaniałe stonowane zielone światło. Następnie wyszła aby nazbierać nieco fioletowych kwiatów rosnących na ziemi – zna je każdy – tych co twarz maja wiecznie zwrócona ku ziemi, ale kiedy się je odwróci i spojrzy na nie, ich głębokie niebieskie oczy wpatrują się w oczy oglądającego. Zabrała je razem z odrobiną ziemi, i włożyła w szczeliny między skałami. W ten oto sposób, pokój został urządzony. Na koniec zeszła do rzeki skąd przyniosła pełne ramiona wierzbowych gałęzi, z których uwiła sobie śliczne posłanie i, jako że było bardzo gorąco, położyła się na nim, aby odpocząć.
Po chwili zasnęła i spała długo, gdyż była bardzo osłabiona. Późnym popołudniem obudziło ją kilka kropel, kapiących jej na twarz. Usiadła. Zerwała się potężna i gwałtowna burza. Kilka chłodnych kropel wpadło przez szczeliny w skałach. Odsunąła gałąź szparagu i wyjrzała na zewnątrz, obejmując kolana swymi małymi rączkami. Usłyszała grzmoty pioruna i ujrzała czerwone strugi mknące między kamieniami ku rzece. Słyszała szum rzeki, która teraz huczała gniewna i czerwona, niosąc pniaki i drzewa w swych błotnistych wodach. Słuchała i uśmiechała się, przywierając coraz mocniej do skały, która się nią zaopiekowała. Przycisnęła do niej swą dłoń. Kiedy nikt nas nie kocha, wtedy bardzo kochamy bezrozumne przedmioty. Kiedy słońce zaszło, niebo rozpogodziło się. Wtedy Jannita zjadła trochę kippersola i ponownie położyła się spać. Sądziła, iż nie ma nic tak wspaniałego jak spanie. Kiedy się nie ma w ustach żadnego pożywienia przez dwa dni z wyjątkiem soku z kiperrsola, traci się wtedy siły.
– Tak tu cudownie – myślała zasypiając – Zostanę tu na zawsze.
Potem wzeszedł księżyc. Niebo było teraz bardzo przejrzyste, nigdzie nie było widać ani jednej chmurki, a blask księżyca wpadał przez gęstwinę w drzwiach, tworzą świetlny witraż na jej twarzy. Miała piękny sen. Najwspanialszy sen ze wszystkich, jakie śnią się głodnym. Wydawało jej się, że przechadza się po pięknej okolicy, trzymając ojca za rękę. Oboje maja korony na głowach, korony z dzikich szparagów. Ludzie których mijali uśmiechali się i całowali ją, niektórzy dawali jej kwiaty, niektórzy dawali jedzenie i wszędzie świeciło słońce. Śniła o tym po kilka razy z rzędu i stawało się to coraz bardziej urocze, aż nagle zdało jej się jakby została zupełnie sama. Spojrzała w górę, po jednej stronie wznosiło się wysokie urwisko, po drugiej płynęła rzeka, przy której rosły wierzby, zanurzające w wodzie swe gałęzie. A cała okolica oświetlona była blaskiem księżyca. W górze na tle nocnego nieba spiczaste liście kippersola odznaczały się wyraźnie, o skały i wierzby rzucały ciemny cień.
Zadrżała we śnie i na w pół przebudziła.
– Nie ma mnie tam, jestem tu – powiedziała i przyczołgawszy się bliżej ściany pocałowała ją, poczym zasnęła ponownie.
Musiało być około trzeciej godziny, gdyż księżyc chylił się ku zachodnim krańcom nieba. Obudziła się wtedy nagle. Usiadła i mocno przycisnęła dłoń do serca.
– Co to mogło być? Pewnie królik przebiegł mi po nogach i wystraszył mnie – powiedziała i odwróciła się, aby znów się położyć, po chwili jednak usiadła. Z zewnątrz dochodził wyraźny dźwięk cierni trzaskających w ogniu.
Podpełzła do drzwi i odsunęła palcami zarośla.
Ogromny ogień gorzał w cieniu u podnóży skał. Mały Buszmen siedział nad płonącymi węglami, wygrabionymi z ogniska, piekąc mięso. Rozciągnięty na ziemi leżał Anglik ubrany w bluzę i z poważnym i ponurym wyrazem na twarzy.
Na kamieniu obok siedział Dirk, Hottentot, ostrząc nóż.
Wstrzymała oddech. Żaden królik w skałach nie zamarł tak bez ruchu.
– Nigdy mnie tu nie znajdą – powiedziała i uklękła, słuchając każdego ich słowa. Słyszała wszystko.
– Możesz wziąć wszystkie pieniądze – powiedział Buszmen – ale ja chcę tą beczułkę brandy. Podpalę dach w sześciu miejscach, bo Holender spalił kiedyś moją matkę żywcem w chacie, z trojgiem dzieci.
– Jesteś pewien, że nie ma nikogo innego w zagrodzie? – spytał marynarz
– Nie. Mówiłem ci do upadłego – odrzekł Dirk – Kaffirowie pojechali z synem do miasta, a służące poszły na tańce. Został tylko ten starzec i dwie kobiety.
– Ale przypuśćmy – rzekł marynarz – że ma przy łóżku strzelbę i to naładowaną!
– Nigdy nie ma – odrzekł Dirk – wisi w przedpokoju, naboje też. Nie pomyślał do czego to jest, kiedy kupował. Szkoda tylko, że nie ma już tam tej małej białej dziewczyny – mówił dalej Dirk – ale ona utonęła. Jej ślady prowadziły do ogromnego stawu, który nie ma dna.
Słuchała każdego słowa, a oni mówili dalej.
Po chwili, mały Buszmen, który kucał nad ogniem, usiadł nagle nasłuchując.
– Ha! A co to? – rzekł.
Buszmen jest jak pies, jego słuch jest tak dobry, że odróżnia stąpanie szakala od ruchu dzikiego psa.
– Nic nie słyszałem – rzekł marynarz.
– Ja słyszałem – rzekł Hottentot – ale to tylko królik w skałach.
– Nie królik, nie królik – odrzekł Buszmen – patrzcie, co tam się rusza w cieniu za wierzchołkiem
– Nic, ty idioto! – odrzekł marynarz – Skończ to mięso. Musimy już zaczynać.
Do gospodarstwa prowadziły dwie drogi. Jedna biegła przez otwartą równinę i była najkrótsza, ale można było zostać łatwo zauważonym z odległości pół mili. Druga szła wzdłuż brzegu rzeki, gdzie były skały, dziury i wierzby, między którymi można się było schować. A brzegiem rzeki biegła mała postać.
Dzieki ulewie rzeka napęczniała aż po brzegi, a wierzby zanurzały swe gałęzie w jej wody aż do połowy. Tam gdzie była przerwa między wierzbami, widać było jak czerwony błotnisty potok płynie, niosąc ze sobą pniaki drzew.
A mała postać biegła wciąż przed siebie. Nie myśląc; dysząc, dysząc! Tam, gdzie kamienie usiane były najgęściej, tam gdzie na otwartej przestrzeni księżyc lśnił, tam gdzie wiły się opuncje, a skały rzucały cień, biegła. Małe dłonie zaciśnięte, małe serce bijące, oczy wpatrzone w dal przed siebie.
Już nie wiele do przebiegnięcia. Tylko wąska ścieżka między wysokimi skałami a rzeką
Nareszcie dotarła do końca i przystanęła na chwilę. Przed nią rozciągała się równina i czerwona chałupa, tak blisko, że jeśli ktoś by się tam przechadzał, można by go było dostrzec w poświacie księżyca. Zacisnęła kurczowo dłonie.
– Tak powiem im, powiem im – mówiła – już prawie jestem.
Znowu biegła przed siebie, poczym zawahała się. Osłoniła oczy przed blaskiem księżyca i spojrzała. Między nią a zagrodą widać było trzy postacie, poruszające się w niskim poszyciu.
W lśniącym świetle księżyca widać było jak się poruszają, powoli i ukradkiem; ten niski, ten w jasnym odzieniu i ten w ciemnym.
– Już ich teraz nie mogę uratować – zapłakała i zsunęła się na ziemię, trzymają dłonie zaciśniete prze sobą.
...
– Obudź się, obudź się! – powiedziała żona farmera – Słyszę jakiś dziwny hałas; coś nawołuje i nawołuje!"
Mężczyzna wstał i podszedł do okna.
– Ja też słyszę – rzekł – pewnie jakiś szakal dobiera się do owiec. Naładuję strzelbę i pójdę zobaczyć.
– Nie wydaje mi się, żeby to był odgłos szakala – rzekła kobieta i kiedy jej mąż wyszedł, obudziła córkę.
– Chodź, rozpalimy ogień, nie mogę dalej spać – powiedziała – Słyszałam dziś w nocy coś dziwnego. Twój ojciec mówi, że to szakal, ale moim zdaniem szakal tak nie wyje. To był głos dziecka, płaczącego dziecka: „Panie, panie niech pan się obudzi!”
Kobiety popatrzyły na siebie, poczym poszły do kuchni i rozpaliły wielki ogień, śpiewając psalmy przez cały czas.
W końcu mężczyzna wrócił, a one spytały go:
– Co widziałeś?
– Nic – odrzekł. – tylko owce śpiące w kraalach i światło księżyca na murach. Wydawało mi się jednak – dodał – że daleko przy krantzu nad rzeką widziałem trzy poruszające się postacie. A potem – ale może to tylko moja wyobraźnia – zdawało mi się, że słyszę znowu ten krzyk, ale potem wszystko ucichło.
...
Następnego dnia marynarz powrócił do parowozowni.
– Gdzie byłeś tak długo – spytali go koledzy.
– Ogląda się za ramię – rzekł jeden – jakby myślał, że tam coś zobaczy.
– Kiedy pił dziś swój grog – rzekł inny – upuścił go i obejrzał się.
Nastepnego dnia, mały Buszmen i Hottentot w podartych żółtych spodniach, siedzieli w przydrożnej kantynie. Kiedy Buszmen się upił, zaczął wygadywać że coś (nie powiedział czy to mężczyzna czy kobieta, czy dziecko) podniosło ręce i błagało o litość, całowało dłonie białego człowieka i krzyczało o pomoc. Wtedy Hottentot chwycił Buszmena za gardło i wyciągnął na zewnątrz.
Następnego wieczoru, księżyc wzeszedł na spokojnym niebie. Był teraz w pełni i zerkał na mały domek; na fioletowe kwiatki powtykane dookoła pokoju i kippersol na półce. Blask jego padał na wierzby i wysokie skały i na małą świeżo usypaną hałdę ziemi i otoczaków. Trzej mężczyźni wiedzieli, co było pod nią i nikt inny się nie dowie.
Przekład: Jarek Zawadzki
